معلم؛ معمار قلب هاست

معراج الدین راشد

قدردانی و تجلیل از معلم، قدردانی از باغبانی است که هر صبح، سبدی از صمیمیت با خود به صنف میبرد و با انگشتان مهربان خویش، بر شاخه قلب‏ها فردا را پیوند میزند معلمی که انسان‏ساز و فرداپرداز است و تکریم و تعظیم او، تکریم و تعظیم علم است. معلم، معمار قلب هاست و بذر نور در دلها می‏افشاند. معلم را توقع نام و نان نیست. این گمنام، هر روز از تنور داغ جانش، هزاران نان بر سفره گرسنه دلها میبخشد و از علقمه قلبش، هزاران مشک به خیمه‏های عطش می‏رساند. تجلیل معلم، سپاس از انسانی است که هدف و غایت آفرینش را تأمین، و سلامت امانت‏ هایی را که به دستش سپرده‏اند، تضمین میکند.

ارزش و مقام معلم

«تمامی جنبندگان روی زمین و ماهی‏های دریا و هر کوچک و بزرگ در زمین و آسمان خدا، برای آموزگار خوب، طلب آمرزش میکنند». معلم، شاگردانش، این امانت‏های الهی را از آلودگی‏ها و تباهی‏ها حفظ کرده و سعی میکند با تعلیمات خود و تربیت آنان، زمینه رشد و کمالشان را فراهم آورد. انتظار جامعه از افراد به اندازه ارزش و مقام آنان است و بنابراین، معلمی که این چنین مقامی دارد، هیچ گاه مرتکب اعمال ناشایست نمیشود.

تأثیر معلم بر شاگرد

شاگردان به خاطر نفوذ روحی و معنوی معلم، تأثیرات شگرفی از او میگیرند که گاهی سرنوشت ملتی را تغییر می‏دهند. بیشتر انسان ‏های موفق، کامیابی خود را مدیون معلمان خود هستند و نیز افرادی میباشند که سرخوردگی و شکست‏های زندگی‏شان، ناشی از برخورد بد معلمان است.

هنرمندی معلم

معلم بودن، تنها در انحصار معلومات نیست، بلکه افزون بر معلومات و تخصص، هر معلم باید با هنر معلمی آشنا باشد؛ یعنی بداند چگونه از معلومات خود بهره بگیرد و به عبارت دیگر، با چه زبانی با شاگردان سخن بگوید، چه شیوه هایی را در ارتباط با شاگردان در نظر بگیرد و چگونه با شاگردان ارتباط برقرار سازد. معلم نمونه با بهره ‏گیری از فنون روان‏شناسی، با قدرت و مهارت، امواج متلاطم صنف را آرام کرده، تسلط و توانایی اداره صنف را عملاً عرضه میدارد. این روان‏ شناسی معلم برای اداره هر صنف، شیوه خاصی را در نظر میگیرد ؛ چنان که در خصوص تک تک شاگردان نیز رفتار خاصی را انتخاب میکند. به رعایت همه این اصول، «هنر معلمی» میگویند.

اخلاق معلم

انسانها به طور فطری عاشق کمال هستند و بی‏اختیار در برابر کمال به خضوع درآمده، جذب آن میگردند. وقتی شاگردی جذب کمالی از کمالات معلم شود، به سوی آن کمال و صاحب کمال کشیده خواهد شد. تغییرات اخلاقی، با گفتار و پند و اندرز صورت نمی ‏پذیرد، بلکه کردار و رفتار انسان‏هاست که موجب دگرگونی در دیگران می‏گردد.

فروتنی معلم

سزاوار است که معلم خوش خلق و فروتن باشد و با رفق و مدارا با شاگردان ارتباط برقرار سازد. به گفتۀ بزرگان: «دانشمندان واقعی سه ویژگی دارند: دانش و بینش، حلم و بردباری، سکوت و آرامش و وقار». کسانی که عقل و خرد بیشتری دارند، قدرت کنترل نفس آنان در مقایسه با دیگران زیادتر است. وقتی بین دو انسان رابطه عاطفی و صمیمی نباشد، خود به خود جدایی بینشان بوجود خواهد آمد؛ زیرا نزدیکی و صمیمیت، بسیاری از توهمات و پیش داوری‏ها را از بین میبرد. معلم متواضع با فروتنی خود، راه ارتباطی را به روی شاگرد میگشاید و شاگرد از این فرصت استفاده کرده، بسیاری از دشواری‏های فکری و روحی خود را حل خواهد کرد. رسول خدا صلی‏الله‏علیه‏و‏آله وسلم در این زمینه میفرماید: «به شاگردانی که درس میدهید و با آنان که از آن‏ها درس میآموزید، با نرمی و ملایمت رفتار کنید».

ویژگی‏های معلم موفق

ایمان و توکل به خدا، اخلاص، هدایتگری و مدیریت، استقامت و پشتکار، داشتن بیان و قلم خوب

وظایف معلم

ایجاد روحیه تفکر و تعقل، بالابردن توان علمی خویش، وفای به عهد و عمل به گفته‏ها، آگاهی دادن و ایجاد انگیزه درسی

قدردانی از تلاش معلم

رسول اکرم(ص) تأکید می‏فرماید که من معلم برانگیخته شدم و حضرت علی(ع) فرموده است:

هر کس به من سخنی آموزد مرا بنده خویش ساخته است.

قدر مجموعه گل مرغ سحر داند و بس

که نه هر کو ورقی خواند و معانی دانست

شالوده و پایه آموزشی و تربیتی یک دانش‏آموز را معلم پیریزی میکند و از این جهت پایگاه اجتماعی و فرهنگی معلم در میان سایر اقشار جامعه باید شامخ و رفیع باشد. حفظ حرمت و شأن معنوی معلمان توسط اولیای دانش‏آموزان، شاگردان و دست اندرکاران و برنامه ریزان امر تعلیم و تربیت در واقع گرامی داشتن معماران فکری و احیاء کنندگان جانهای مستعدی است که نوباوگان را با ذهنی سرشار از عشق و امید به سوی چشمه معارف و مکارم رهسپار میسازند و بدین گونه جامعه با چنین اهتمامی از فروغ بیکران دانش و اندیشه منور می‏گردد:

گر جسم وجان فدای معلم کنی رواست

تعلیم و تربیت به جهان کار انبیاست

ويژگى‏هاى يك معلم خوب‏

همه ما سال هاي پر از خاطره را به ياد داريم كه آموزگارانى می آمدند و تا پايان سال تحصيلى با ما همراه مى شدند. آنها همه یکسان نبودند؛ جوان و پير، كوتاه و بلند، زود رنج و صبور، خسته و تازه نفس؛ اما همه معلم بودند و دوست داشتنى.

از ميان صفات خوب يك معلم، برخى برجسته ‏اند كه به مواردى از آنها اشاره میكنيم:

 عشق به تعليم ،  رعايت عدالت، يگانگى در گفتار و عمل، پذيرش حق،  آشنايى با مسئوليت، نيازها و تسلط بر بحث، خوش خلقى و بردبارى،  توانمندى،  اقرار به نادانى، تأثير رفتار معلمان بر شاگردان‏.

درخاتمه باید گفت؛ حق معلم آنست تا او را بزرگ دارى، مجلسش را محترم شمارى، درست به گفتارش گوش دهى؛ به او توجه كنى؛ وى را در تربيت علمى خود كه به آن محتاجى كمك دهى، به اين كه فكرت را فارغ و ذهنت را حاضر سازى، و با چشم ‏پوشى از لذت‏ها و كاستن شهوت‏ها، قلب را پاك كنى و چشم را جلا دهى؛ بدانى كه در آن درسهای كه به تو می‏آموزد، پيك او هستى كه به هر جاهلى بر می‏خورى، پيام او را نيكو به گوشش برسانى و چون اين رسالت را به عهده گيرى، بايد در ابلاغ و اداى آن خيانت نورزى.